Sneeuwblind

Skiën zonder hokuspokus: sneeuw, veiligheid en bergen.

Lawinegevaar in het nieuws: wat je er zelf mee doet op de piste

·

Lawinegevaar in het nieuws: wat je er zelf mee doet op de piste

Elke winter duiken er berichten op over lawines die skiërs of wandelaars treffen. Die berichten halen de voorpagina, social media loopt vol met reacties, en daarna gaat iedereen weer gewoon de berg op. Dat is begrijpelijk. En tegelijk een beetje zorgwekkend. Want lawinegevaar is geen abstract nieuwsfeit. Het is een dagelijkse realiteit als je in de bergen skiet. Wat je met die informatie doet, is de vraag.

Waarom lawineberichten zo weinig veranderen

Er is een patroon. Er gebeurt iets ernstigs. Journalisten schrijven erover, ook op de nieuwspagina van de NOS verschijnen dan regelmatig berichten over slachtoffers in de Alpen of Pyreneeën. Mensen lezen het, schudden hun hoofd, en boeken volgende week toch weer een weekje Sölden.

Dat zegt niets over slimheid. Het zegt iets over hoe mensen risico inschatten. Lawines voelen abstract aan totdat je er zelf bij in de buurt bent geweest. En dan is het te laat om er nog rustig over na te denken.

Het lawineveiligheidsschaal: wat die cijfers betekenen

De Europese lawineveiligheidsschaal loopt van 1 tot 5. Dat weet je misschien al. Maar weet je ook wat die schalen in de praktijk betekenen?

  • Schaal 1 (gering): Stabiele sneeuw. Losmaking vrijwel alleen door zware belasting op steile hellingen. Zeldzaam in de bergen.
  • Schaal 2 (matig): Op steile hellingen mogelijk losmaking door één persoon. Meeste terrein veilig.
  • Schaal 3 (aanzienlijk): Losmaking mogelijk door één persoon op steile hellingen. Dit is de gevaarlijkste schaal voor recreanten, omdat het terrein nog toegankelijk voelt.
  • Schaal 4 (groot): Spontane lawines verwacht. Buiten de piste is dit serieus gevaarlijk.
  • Schaal 5 (zeer groot): Zeldzaam. Spontane grote lawines ook op flauwe hellingen.

Schaal 3 is de killer. Letterlijk. De meeste lawine-ongelukken met recreanten gebeuren bij schaal 3, niet bij 4 of 5. Bij 4 en 5 blijft iedereen thuis. Bij 3 denkt men: het valt wel mee.

Sneeuwpakopbouw: de echte oorzaak

Nieuws gaat over het gevolg. De lawine, het slachtoffer, de reddingsactie. Wat zelden uitgelegd wordt, is de oorzaak: de sneeuwpakopbouw over weken of maanden.

Een lawine ontstaat niet zomaar. Eronder zit bijna altijd een zwakke laag. Dat kan een laag rijp zijn die zich heeft gevormd op een koud, helder oppervlak. Of een korrellaag die door temperatuurverschillen is ontstaan. Bovenop die zwakke laag valt nieuwe sneeuw. Die sneeuw hecht niet. En op een bepaald moment — door wind, door extra belasting, door een kleine trilling — breekt die verbinding.

Als pistewacht heb je geleerd om sneeuwprofielen te graven. Je steekt een schop in een helling, graaft een put van tachtig centimeter diep, en kijkt wat je ziet. Laag voor laag. Harde plak boven op een zachte laag is een rode vlag. Een laag die knerpt als je je vuist erin drukt, ook.

Dat doe je niet op vakantie. Maar het helpt wel om te begrijpen dat de sneeuw die er mooi uitziet van de stoeltjeslift, er van binnen heel anders uit kan zien.

Wat je als pisteloper wél kunt doen

Goed. Je skiet voornamelijk op de piste. Je gaat niet off-piste. Dan ben je veilig, toch?

Grotendeels wel. Maar niet volledig. Pistekruisingen met onbeveiligd terrein bestaan. Sommige pistes lopen langs open hellingen. En toeristische skiërs hebben de neiging om net even de piste te verlaten voor een foto, een kortere route, of gewoon omdat het er verleidelijk uitziet.

Wat je kunt doen:

  • Leer het dagscore van de lawineveiligheidsschaal lezen. In Oostenrijk, Zwitserland en Frankrijk zijn die dagelijks beschikbaar via regionale lawinediensten.
  • Kijk bij hogere schaalwaarden kritisch naar pistes die grenzen aan niet-beveiligd terrein.
  • Leer de terreinvormen kennen die risico geven: convexe richels, luwtes waar sneeuw zich ophoopt, noord- en oosthellingen die minder versinteren.
  • Ga bij twijfel niet. Dat klinkt simpel. Het is ook simpel.

Off-piste: alleen als je weet wat je doet

Dit is het punt waarop ik altijd duidelijk ben. Off-piste skiën in gevarieerd terrein is mogelijk, maar het is geen activiteit waarbij je de risico’s kunt negeren.

Als je off-piste gaat, heb je minimaal nodig:

  • Een lawinesetje: zender, sonde, schop. En je moet weten hoe je ze gebruikt.
  • Een kameraad die ook een zender draagt en weet hoe een reddingsactie werkt.
  • Kennis van het terrein, de sneeuwsituatie en de lawineveiligheidsschaal van die dag.
  • Bij voorkeur een gids of ervaren begeleider die het gebied kent.

Een lawineairbag is nuttig. Maar het is geen vervanging voor de bovenstaande punten. Het is extra. Niet eerste.

De meest gemaakte fout: mensen kopen dure uitrusting en denken dat ze daarmee het probleem hebben opgelost. Uitrusting helpt bij de redding. Het voorkomt de lawine niet.

Sneeuwcondities lezen vanuit de stoeltjeslift

Je hoeft geen expert te zijn om nuttige informatie te verzamelen. Vanuit de stoeltjeslift zie je al heel wat als je weet waar je op let.

Kijk naar de helling tegenover je. Zijn er al sporen van kleine lawines? Die kleine breuken — ook wel scheurlijnen genoemd — geven aan dat de sneeuw actief is. Zie je windkussens op richels? Dat zijn plakken die door wind zijn afgezet en slecht hechten.

Let ook op het geluid onder je ski’s. Klinkt de sneeuw hol? Maakt het een soort “whumph”-geluid als je erop staat? Dat is een teken dat er een zwakke laag zit die bezwijkt onder je gewicht. Dat geluid is een waarschuwing, geen achtergrondgeluid.

En kijk naar de temperatuur. Na een warme periode met daarna kou kan de sneeuw bovenop bevriezen terwijl er onderop nog losse sneeuw zit. Mooi voor de foto. Niet fijn voor de stabiliteit.

Tot slot: nieuws als aanleiding, niet als enige informatie

Als er weer een bericht verschijnt over een lawine-ongeluk, is de reflex vaak: “Dat overkomt mij niet.” Misschien klopt dat. Waarschijnlijk ski je netjes op de piste, in een beveiligd gebied, en kom je nooit in de buurt van gevaarlijk terrein.

Maar gebruik dat bericht dan als aanleiding om even na te denken. Weet je wat de lawineveiligheidsschaal is in het gebied waar je naartoe gaat? Weet je wat je moet doen als je onverhoopt toch in de buurt van een lawine komt? Weet je hoe je sneeuwcondities op hoofdlijnen leest?

Je hoeft geen lawinecursus te doen voor een weekje piste skiën. Maar een beetje basiskennis kost niets. En het maakt je een betere, bewustere skiër. Niet bangiger. Bewuster. Dat is het verschil.

De bergen zijn niet gevaarlijker geworden dan tien jaar geleden. Maar er gaan wel meer mensen naartoe, naar steeds hoger en wilder terrein, met steeds minder achtergrondkennis. Die combinatie vraagt om aandacht. Geen paniek. Gewoon aandacht.

Meer om te lezen