Iedereen kijkt naar de topshoogte. Drieduizend meter klinkt goed, dus het moet wel sneeuw hebben. Maar een piste op drieduizend meter die op het zuidwesten ligt, is in maart om elf uur ‘s ochtends al aan het smelten. Een piste op tweeduizend meter op het noordoosten kan in april nog uitstekend liggen. Hoogte is één getal. Oriëntatie is het hele verhaal.
Hoe de zon de sneeuw vernietigt
De zon doet iets met sneeuw wat geen temperatuur alleen kan. Directe straling verwarmt het oppervlak veel sneller dan de luchttemperatuur doet vermoeden. Op een heldere dag in februari kan een zuidhelling al om tien uur ‘s ochtends een korst krijgen die tegen het middaguur in natte smurrie verandert, terwijl de thermometer op de bergstation nog min twee aangeeft. Je voelt de kou, maar de sneeuw liegt niet.
Dat proces heet metamorfose door zonneinstraling, en het werkt snel. Korrelstructuur verandert, de cohesie tussen sneeuwkristallen verdwijnt, en je hebt ineens een laag los materiaal op een harde onderlaag. Dat is niet alleen vervelend om op te skiën. Het is ook een lawinenrisico. Natte lawines ontstaan precies zo: oppervlaktelaag verliest binding, helling is steil genoeg, en het gaat.
Wat je hiervan meeneemt bij het kiezen van een gebied:
- Noord en noordoost houden sneeuw het langst. Weinig directe zon, lage temperaturen in de schaduw, goede korrelstructuur.
- Oost is ochtendzon. Goed voor vroeg rijden, maar let op als de temperatuur stijgt.
- Zuid en zuidwest zijn de problematische richtingen in het voorjaar. Mooi weer is hier je vijand.
- West krijgt middagzon. Vaak de slechtste conditie aan het einde van de dag.
Een gebied dat voornamelijk op het noorden of noordoosten georiënteerd is, heeft bij dezelfde hoogte structureel betere sneeuwkwaliteit dan een zuidgericht gebied dat honderd meter hoger ligt. Dat is geen mening, dat is fysica.
Wat dit betekent voor toerskiën buiten de piste
Als je van de piste afgaat, wordt oriëntatie een veiligheidskwestie, niet alleen een kwestie van sneeuwkwaliteit. De meeste mensen die in de bergen werken of toerskiën weten dit, maar het wordt in de praktijk nog steeds onderschat. Je ziet het elke keer: iemand kijkt op de lawinenkaart, ziet gevaar drie, en denkt dat het dan wel meevalt. Maar gevaar drie op een zuidhelling in de middag is iets heel anders dan gevaar drie op een noordhelling om acht uur ‘s ochtends.
Lawinegevaar is altijd gebonden aan oriëntatie en hoogte. De bulletins geven dat ook aan, maar je moet het wel lezen. Een typisch bulletin zegt iets als: “Gevaar vier boven tweeduizend meter op noord tot oost, gevaar twee op andere oriëntaties.” Dat is een enorm verschil. Als je daar overheen leest en je denkt dat gevaar vier een gemiddelde is voor het hele gebied, maak je een ernstige rekenfout.
Praktische aanpak voor tourtjes buiten de gebaande paden:
- Lees het bulletin per oriëntatie en per hoogtezone, niet als één getal.
- Plan je route zo dat je de gevaarlijke oriëntaties mijdt op het moment van de dag dat ze het gevaarlijkst zijn.
- Steile noordhellingen vroeg in de ochtend: sneeuw is nog koud en stabiel. Steil zuiden: als het moet, vroeg of helemaal niet.
- Wees eerlijk over wat je niet weet. Een lawinecursus is geen garantie, maar het is wel het minimale startpunt.
Buiten de piste gaan zonder kennis van sneeuwpakopbouw en terreinbeoordeling is een keuze met consequenties die niet altijd voor jou alleen zijn. Bergredding is een risico voor anderen. Dat is geen moraalpreek, dat is een feit.
Een gebied kiezen op basis van oriëntatie
Stel je wil een week skiën in maart. Het is een goed jaar geweest, er ligt veel sneeuw, maar de temperaturen zijn aan het stijgen. Wat zoek je dan?
Je zoekt een gebied met veel pistenkilometers op noord tot noordoost. Je zoekt een gebied met een topshoogte boven de tweeduizend vijfhonderd meter, zodat je ook bij warmere temperaturen nog naar boven kunt vluchten. En je zoekt een gebied waar de beschaduwde hellingen goed ontsloten zijn, zodat je niet alleen de eerste helft van de ochtend goed kunt skiën.
Dat is andere informatie dan wat de meeste gebieden in hun marketingmateriaal zetten. Die praten over kilometers piste, het aantal liften, en de hoogte van het hoogste punt. Nuttige informatie, maar onvolledig. Een skigebied met tweehonderd kilometer piste waarvan de helft op het zuiden ligt, is in maart na tien uur ‘s ochtends grotendeels afgeschreven.
Wat je kunt doen om dit zelf te beoordelen:
- Zoek een topografische kaart of reliëfkaart van het gebied. Kijk welke kant de hellingen op wijzen.
- Kijk naar de pistenkaart en probeer te reconstrueren welke liften en dalende pistes op welke oriëntatie liggen.
- Vraag mensen die er geweest zijn niet naar de sfeer of het après, maar naar hoe de sneeuw lag om twee uur ‘s middags op de lagere hellingen.
- Als een gebied trots is op zijn “zonnige ligging”, weet je genoeg voor een week in maart.
Hoogte is het eerste wat je ziet. Oriëntatie is wat bepaalt of je er wat aan hebt. Een gebied dat je dit niet vertelt, vertelt je ook niet hoe de sneeuw werkelijk ligt. Dat moet je zelf uitzoeken, met een kaart en wat gezond wantrouwen jegens folders.
