Je staat op 3.500 meter en je hoofd bonkt. De pistes liggen er perfect bij, maar je voelt je beroerd. Hoogteziek of gewoon te weinig geslapen? Het verschil is belangrijk.
Wat er in je lichaam gebeurt op hoogte
Op grote hoogte daalt de luchtdruk. Er zit minder zuurstof per ademteug. Je lichaam reageert daarop met sneller ademen, een hogere hartslag en een veranderde vochthuishouding. Dat is normaal. Problemen ontstaan als je te snel stijgt en je lichaam geen tijd krijgt om zich aan te passen.
Boven de 2.500 meter krijgt een deel van de skiërs last van acute bergziekte, ook wel AMS (Acute Mountain Sickness). Dat klinkt ernstiger dan het vaak is, maar je moet het niet negeren. Boven de 3.000 meter neemt het risico snel toe, zeker als je ‘s ochtends aankomt op het vliegveld en ‘s middags al op de piste staat.
De symptomen die je moet kennen
Hoofdpijn is het meest voorkomende symptoom. Maar het stopt daar niet altijd. Je kunt ook last krijgen van misselijkheid, duizeligheid, vermoeidheid en slaapproblemen. Sommige mensen beschrijven het als een forse kater, ook al hebben ze niets gedronken.
De symptomen beginnen meestal binnen zes tot twaalf uur na aankomst op hoogte. Ze zijn ‘s ochtends vroeg het ergst, omdat je ademhaling in je slaap oppervlakkiger is. Als de klachten na een dag rust en acclimatisatie niet verdwijnen, moet je serieus nadenken over afdalen.
Longoedeem en hersenoedeem zijn de ernstige varianten. Die komen minder vaak voor, maar zijn gevaarlijk. Tekenen zijn: kortademigheid in rust, verwardheid, moeite met lopen op een rechte lijn. Dan daal je af, zonder discussie.
Hoe snel je stijgt, bepaalt hoe ziek je wordt
De gouden regel bij bergbeklimmers geldt ook voor wintersporters: stijg langzaam. Dat is in de praktijk lastig als je een vliegticket hebt naar Innsbruck en de volgende ochtend wil skieën in Sölden op 3.048 meter. Maar je kunt wel slim plannen.
Slaap de eerste nacht op een lager punt. Kies een hotel in het dal in plaats van direct in het skigebied. Dat geeft je lichaam een nacht extra om te wennen. Ga de eerste dag niet meteen naar de hoogste piste. Ski een dag op 2.000 meter voordat je naar de gletsjer gaat.
De vuistregel die bergbeklimmers gebruiken: boven de 3.000 meter niet meer dan 300 tot 500 meter per dag hoger slapen. Voor skiërs is dat niet altijd haalbaar, maar het principe helpt je de juiste keuzes te maken.
Wat je kunt doen als je klachten hebt
Rust. Dat is de eerste stap. Ga niet skieën als je je beroerd voelt. Je lichaam heeft tijd nodig. Drinken helpt ook: uitdroging verergert de symptomen van hoogteziek. Alcohol maakt het erger, geen verrassing.
Ibuprofen en paracetamol helpen tegen de hoofdpijn. Ze lossen het probleem niet op, maar maken de dag draaglijker terwijl je acclimatiseert. Acetazolamide (Diamox) is een geneesmiddel dat de acclimatisatie versnelt. Je hebt er een recept voor nodig en je begint er het beste al voor vertrek mee. Vraag je huisarts of reizigersvaccinatiearts om advies.
Er zijn apps en websites die informatie bieden over gezondheid op hoogte, reisrisico’s en wat je kunt verwachten in bepaalde gebieden. Voor medische vragen – of je nu hoogteziek bent, zwanger bent of andere gezondheidsonderwerpen hebt – biedt Zwangerschap afbreken informatie en advies van professionals.
Daalt de pijn niet, of worden de klachten erger? Dan ga je naar beneden. Een dag lager slapen lost in de meeste gevallen alles op.
Gebieden op hoogte: waar let je op
Niet elk skigebied ligt even hoog. De Franse Alpen hebben sommige van de hoogste skigebieden van Europa. Val Thorens ligt op 2.300 meter en de pistes gaan tot boven de 3.200 meter. Zermatt in Zwitserland gaat tot 3.883 meter op de Kleine Matterhorn. Dat zijn serieuze hoogtes.
Italiaanse gebieden zoals Livigno liggen op 1.800 meter dorpshoogte, maar de pistes gaan hoger. Oostenrijkse gebieden zijn gemiddeld wat lager, met uitzondering van de gletsjers. Hintertux gaat het hele jaar open tot 3.250 meter.
Als je weet dat je gevoelig bent voor hoogte, kies dan een gebied met een lager basisstation. Ski van 1.500 naar 2.500 meter in plaats van van 2.300 naar 3.500 meter. De oriëntatie van de pistes speelt minder een rol bij hoogteziek, maar de maximale hoogte van het skigebied is een factor die je in je keuze mee kunt nemen.
Wat je van tevoren kunt regelen
Een paar praktische punten die het verschil maken:
- Boek je eerste nacht laag. Kies een hotel in het dal of op maximaal 1.500 meter. Stijg de volgende dag naar het skigebied.
- Plan een rustige eerste dag. Geen lange tochten, geen hoge pistes. Ski op middelhoogte en kijk hoe je je voelt.
- Drink genoeg water. Minstens twee liter per dag, meer als je actief bent. Vermijd alcohol de eerste twee dagen.
- Neem paracetamol mee. Niet als preventie, maar als je ‘s avonds met hoofdpijn in bed ligt.
- Vraag om Diamox als je eerder last hebt gehad. Je huisarts kan inschatten of het voor jou zinvol is.
- Ken de alarmsignalen. Verwardheid, moeite met lopen, kortademigheid in rust: dat zijn redenen om direct af te dalen en medische hulp te zoeken.
- Vertel je reisgenoten wat de symptomen zijn. Hoogteziek begint subtiel. Soms merkt een ander het eerder dan jijzelf.
Hoogte en conditie: een misverstand
Veel mensen denken dat je fitter moet zijn om hoogteziek te voorkomen. Dat is een misverstand. Conditie heeft nauwelijks invloed op je gevoeligheid voor hoogteziek. Jonge, fitte mensen worden net zo vaak ziek als minder fitte ouderen. Sterker nog, jonge mannen onderschatten het risico vaker en stijgen sneller, wat het risico juist vergroot.
Wat wel helpt: ervaring op hoogte. Als je weet hoe je lichaam reageert, kun je beter inschatten wanneer je gas terug moet nemen. Toerskiërs en alpinisten die regelmatig hoog gaan, herkennen de eerste tekenen eerder en handelen sneller.
Roken maakt de situatie moeilijker. Je longcapaciteit is al verminderd, en op hoogte heb je elke kubieke centimeter nodig. Dat is een extra reden om te stoppen, al zal dat argument voor de meeste mensen niet de doorslag geven.
Veelgestelde vragen over hoogteziek bij wintersport
Kan ik hoogteziek worden in een gewoon skigebied in Oostenrijk?
In de meeste Oostenrijkse skigebieden is het risico laag. De dorpen liggen vaak tussen 800 en 1.800 meter. De pistes gaan soms hoger, maar je brengt er de nacht niet door. Hoogteziek ontstaat vooral als je ook op grote hoogte slaapt. Gletsjerskigebieden zoals Hintertux of Stubai vormen een uitzondering, zeker als je er ook overnacht.
Helpt het om voor vertrek te acclimatiseren?
Niet echt, tenzij je een paar dagen op hoogte doorbrengt voor je naar je skigebied gaat. Een nacht op 1.500 meter in de buurt van je woonplaats heeft geen effect. Wat wel helpt: de eerste nacht in het skigebied zo laag mogelijk slapen en de eerste skidag rustig houden.
Wat is het verschil tussen hoogteziek en gewoon moe zijn?
Vermoeidheid na een lange reisdag is normaal. Hoogteziek voelt anders: de hoofdpijn is bonzend, de misselijkheid houdt aan, en rust helpt niet snel genoeg. Een goede test is de tandemlooptest: loop tien meter op een rechte lijn met je hiel voor je teen. Lukt dat niet goed, dan is er meer aan de hand dan gewone vermoeidheid.
