Sneeuwblind

Skiën zonder hokuspokus: sneeuw, veiligheid en bergen.

Hoe je een toerskidag plant zonder jezelf in de nesten te werken

·

Je hebt een week vrij, de bergen liggen er goed bij en je wil een dag op eigen kracht de hoogte in. Toerskiën klinkt romantisch. Het ís ook mooi, maar de planning is het verschil tussen een memorabele dag en een dag die je liever vergeet. Niet vanwege de pijn in je benen, maar vanwege de keuzes die je onderweg maakte. Dit is geen handleiding voor beginners die nog nooit een lawinepieper hebben gedragen. Dit is een overzicht van wat er bij de voorbereiding komt kijken, voor mensen die het serieus willen aanpakken.

Het lawinebulletin is geen suggestie

Begin hier. Altijd. Voordat je je rugzak pakt, voordat je de route kiest, voordat je nadenkt over de lunch die je meeneemt.

Het lawinebulletin geeft per regio een gevaarsniveau van 1 tot 5. Niveau 3 klinkt als het midden, maar dat is het niet. Niveau 3 is het niveau waarop de meeste lawine-ongelukken met slachtoffers plaatsvinden. Dat komt omdat het verleidelijk genoeg is om toch te gaan, maar gevaarlijk genoeg om het mis te laten gaan.

Lees het bulletin niet alleen op het getal. Lees de beschrijving. Waar zit het gevaar? Op welke oriëntaties? Op welke hoogtes? Een bulletin kan zeggen dat noord- en oosthellingen boven 2200 meter gevaarlijk zijn, terwijl een zuidhelling op 1800 meter prima begaanbaar is. Die nuance maakt je route. Mensen die alleen het getal lezen en verder gaan, missen het punt.

Let ook op het soort sneeuwprobleem. Stuifsneeuw op een windbaan is iets anders dan een zwak laag diep in het pakket. Bij stuifsneeuw zie je soms wat je triggert. Een zwakke laag diep in het pakket geeft geen waarschuwing. Die neemt gewoon mee wat erboven ligt.

Routekeuze: hoogte en oriëntatie zijn geen details

Als het bulletin je groene licht geeft voor de dag, kies je een route. Hier gaan veel toerskiërs de mist in, omdat ze een route kiezen op basis van wat ze eerder hebben gezien of wat iemand anders heeft beschreven. Die route was goed op een andere dag, met andere omstandigheden.

Kijk naar de oriëntatie van de hellingen die je gaat beklimmen én afdalen. Noord is koud en houdt sneeuw vast. Dat klinkt goed, maar het betekent ook dat een zwakke laag uit november in januari nog steeds actief kan zijn. Zuid warmt op, wat korstvorming geeft maar ook stabilisatie. Oost en west zijn afhankelijk van het tijdstip.

Hoogte bepaalt de temperatuur en daarmee de sneeuwkwaliteit. Boven een bepaalde grens heb je misschien uitstekende sneeuw, maar ook meer wind en minder beschutting. Onder de boomgrens heb je beschutting maar ook meer kans op natte sneeuw als het warm is.

Een paar praktische punten voor de routekeuze:

  • Vermijd steile convexe randen, ook als de helling eronder mild is
  • Kijk naar de windrichting van de afgelopen dagen: waar heeft de wind sneeuw opgestapeld?
  • Plan je route zo dat je steile passages vroeg op de dag doet, voor de zon de sneeuw heeft verzacht
  • Houd een alternatieve afdaling achter de hand als de geplande route er slecht uitziet

Die laatste punt klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk zie je mensen toch de geplande route nemen omdat ze er al zo lang naar hebben uitgekeken. De berg trekt zich niets aan van je verwachtingen.

Uitrusting: wat je draagt en wat je bij je hebt

Toerskiën vraagt om twee categorieën uitrusting. Wat je bij je hebt als het misgaat, en wat je gebruikt om de dag comfortabel te maken. Beide zijn nodig. Maar de eerste categorie is niet onderhandelbaar.

De niet-onderhandelbare spullen:

  • Lawinepieper, gedragen aan het lichaam, niet in de rugzak
  • Sonde van minimaal 240 centimeter
  • Schep met metalen blad
  • ABS of airbag is extra, niet ter vervanging van het bovenstaande

De pieper werkt alleen als je hem aanzet. Dat klinkt idioot, maar het gaat regelmatig mis. Zet hem aan als je je aankleedt en controleer met je groep of iedereen in zendmodus staat. Doe dat elke dag opnieuw, ook als je al tien keer samen bent gegaan.

Je schep bepaalt hoe snel iemand levend uit de sneeuw komt. Een opvouwbare plastic schep is beter dan niets, maar een metalen blad met een stevige steel is wat je wil als je door gecomprimeerde lawineafzetting graaft. Sneeuw in een lawine weegt meer dan je denkt en zit vaster dan je verwacht.

Wat de dag comfortabler maakt:

  • Extra lagen, ook als je ze niet verwacht nodig te hebben
  • Goede handschoenen en een reservepaar
  • Voedsel en water voor langer dan je plant te lopen
  • Kaart en kompas als backup voor je gps
  • Koplampen als je laat terug bent of vroeg vertrekt

De kleding voor toerskiën is een apart onderwerp. Kort gezegd: je transpireert bij het klimmen en staat stil bij de top. Je hebt lagen nodig die je kunt aan- en uittrekken. Een dure jas die je niet kunt openen als je het warm hebt, is minder waard dan een goedkopere jas met ritsventilatie. Koop geen jas op basis van hoe hij eruitziet bij de après-ski. Koop een jas op basis van wat hij doet als je zweet bij 1800 meter en daarna stilstaat bij 2600 meter.

Groepsgrootte en communicatie onderweg

Alleen gaan is een keuze die sommige ervaren toerskiërs maken. Het is geen keuze voor mensen die nog aan het leren zijn. Als je alleen gaat en er gaat iets mis, is er niemand die je zoekt of graaft. Dat is de realiteit.

Met een groep heb je meer mogelijkheden, maar ook meer complexiteit. Hoe groter de groep, hoe meer kans dat iemand een risico bagatelliseert omdat de groepsdruk in de richting van doorgaan duwt. Dat fenomeen heeft een naam in de lawineleer: heuristieke valkuilen. Het klinkt academisch, maar het is gewoon wat er gebeurt als tien mensen enthousiast zijn en één persoon twijfelt.

Spreek voor de dag begint af wie de leiding neemt bij twijfel. Dat is niet de sterkste skiër, dat is de persoon met het meeste verstand van sneeuw en weer. Spreek ook af dat iedereen veto-recht heeft. Als iemand zegt dat hij niet verder wil, ga je niet verder. Dat is de afspraak.

Onderweg communiceer je over wat je ziet:

  • Ziet iemand een scheur in de sneeuw? Stop en bespreek het.
  • Hoor je een dof geluid als je op de sneeuw stampt? Dat is een teken van een zwakke laag.
  • Zie je verse lawinesneeuwen op andere hellingen? Dat vertelt je iets over de stabiliteit van de dag.

Kruis steile passages een voor een. Niet als groep tegelijk. Dat is niet overdreven voorzichtig, dat is standaardprocedure. Als er iemand meegesleurd wordt, wil je dat de rest kan zoeken en graven.

Terugkeer: de dag eindigt niet bij de auto

De afdaling is het moment waarop de concentratie zakt. Je bent moe, het is gelukt, je denkt al aan de soep in het dal. Juist dan maak je fouten.

Houd je aan de route die je gepland hebt, tenzij er een goede reden is om af te wijken. Een goede reden is: de geplande route ziet er onveilig uit. Geen goede reden is: die andere helling ziet er beter uit. Onbekende hellingen zijn onbekend. Je weet niet wat er boven ligt, hoe de sneeuw opgebouwd is, of er al iemand overheen is gegaan.

Houd ook de tijd in de gaten. Toerskiërs onderschatten hoe lang de terugweg duurt, vooral als de sneeuw zwaar is geworden of als iemand in de groep moe is. Zet een keerpunttijd in, niet een aankomsttijd. Als je om twee uur ‘s middags nog niet op de top bent, ga je terug. Ongeacht hoe dichtbij de top is.

Als je terug bent:

  • Zet je pieper terug naar ontvangst als je het skigebied inrijdt
  • Meld je terug als je een tochtplan hebt achtergelaten
  • Noteer wat je hebt gezien: sneeuwkwaliteit, tekenen van instabiliteit, hoe de route was

Die laatste stap doen de meeste mensen niet. Zonde. Het maakt je volgende dag beter voorbereid en het helpt anderen als je de informatie deelt in de berghutten of met de pistewacht. Lokale kennis is meer waard dan welke app dan ook.

De berg is er morgen ook nog. Dat is geen cliché, dat is het enige argument dat je nodig hebt om een twijfelachtige dag te laten voor wat hij is.

Meer om te lezen