Sneeuwblind

Skiën zonder hokuspokus: sneeuw, veiligheid en bergen.

Lawinesneeuw herkennen: wat je moet weten

·

Lawinesneeuw herkennen: wat je moet weten

Je staat boven op een helling. De sneeuw ziet er goed uit. Maar is dat ook zo? Het herkennen van gevaarlijke sneeuwlagen is een vaardigheid die je niet in één seizoen leert, maar wel één die het verschil maakt.

Hoe sneeuw zich opbouwt in de bergen

Sneeuwpakopbouw is geen statisch gegeven. Elke sneeuwval legt een nieuwe laag op de vorige. Die lagen verschillen in temperatuur, dichtheid en kristalstructuur. Dat klinkt technisch, maar het effect merk je gewoon als je een schop in de helling steekt.

In een ideale situatie hechten de lagen goed aan elkaar. Dat gebeurt als de temperatuur stabiel is en de sneeuw langzaam valt. Maar in de Alpen is het zelden ideaal. Wind, temperatuurwisselingen en regen zorgen ervoor dat de pakopbouw onregelmatig is. Soms liggen er zachte laagjes onder harde korsten, of andersom.

De gevaarlijkste situatie is een zwakke laag diep in het pak. Dat is een laag van losse, suikerachtige kristallen die zich vormen bij grote temperatuurverschillen tussen de oppervlakte en de diepere sneeuw. Zo’n laag kan wekenlang stabiel lijken, totdat er te veel gewicht op komt. Dan gaat het mis. Niet altijd meteen, soms pas als de zon al hoog staat of als er een tweede sneeuwval overheen is gekomen.

Sneeuwprofielen graven en lezen

Je hoeft geen glacioloog te zijn om een sneeuwprofiel te graven. Maar je moet wel weten wat je zoekt. Kies een plek die representatief is voor de helling die je wilt skiën: zelfde expositie, zelfde hoogte, vergelijkbare helling. Niet in een windkuil en niet op een richel.

Graaf een kuil van minstens 1,20 meter diep. Maak de wand zo glad mogelijk met een schop. Dan kijk je naar de lagen. Dikke, harde lagen zijn in de regel stabiel. Dunne, zachte lagen tussen harde lagen zijn verdacht. Druk je handschoen of een potlood in de wand en voel het verschil.

De rammsonde is een eenvoudig instrument: een gegradueerde staaf met gewichten. Je laat de gewichten vallen en meet de weerstand van elke laag. Hoge weerstand betekent harde sneeuw, lage weerstand betekent zachte sneeuw. Een plotselinge overgang van hoge naar lage weerstand is een signaal. Niet per se alarmerend, maar wel iets om serieus te nemen. Combineer dit altijd met andere informatie: het lawinebulletin, de recente weersgeschiedenis, en wat je zelf ziet op de helling.

Een sneeuwprofiel graven kost twintig minuten. Dat is weinig tijd voor de informatie die je terugkrijgt. Doe het op elke nieuwe dag in nieuw terrein, en doe het vaker als het weer de afgelopen week wisselvallig was.

Wat het lawinebulletin je vertelt en wat niet

Het Europese lawinebulletin werkt met een schaal van 1 tot 5. Graad 1 is gering, graad 5 is zeer groot. Maar die cijfers zeggen pas iets als je ze in context plaatst. Graad 3, matig, is de graad waarbij de meeste lawineongevallen met toerskiërs plaatsvinden. Niet bij 4 of 5, want dan gaat niemand meer het terrein in. Bij 3 denken mensen dat het meevalt.

Het bulletin vertelt je ook op welke expositie en welke hoogte het gevaar zit. Dat is de meest waardevolle informatie. Noord gerichte hellingen boven 2000 meter: gevaar. Zuidgerichte hellingen onder 1800 meter: minder gevaar. Maar dat is nooit absoluut. Een schaduwrijke noordhelling op 1600 meter kan net zo gevaarlijk zijn als een hoge noordhelling als de temperaturen lang laag zijn geweest.

Wat het bulletin je niet vertelt, is hoe de lokale sneeuw eruit ziet. Het bulletin is een gemiddelde over een groot gebied. De helling die jij wilt skiën, ligt in een specifieke kom, op een specifieke hoogte, met een specifieke windgeschiedenis. Dat weet het bulletin niet. Jij moet dat zelf uitzoeken, met je ogen, je schop en je ervaring.

Lees het bulletin elke ochtend. Vergelijk het met gisteren. Let op veranderingen in het gevaarsprofiel. En als er staat dat er een persistente zwakke laag actief is, neem dat dan serieus. Dat is de situatie waarbij ervaren toerskiërs in de fout gaan, niet beginners.

Terreinbeoordeling in de praktijk

Sneeuwkunde en bulletins zijn één kant van het verhaal. Terreinbeoordeling is de andere. Je kunt alle theorie kennen en toch een slechte keuze maken als je de helling zelf niet goed leest.

Let op recente lawineactiviteit. Verse breukvlakken in de sneeuw, neergekomen massa’s aan de voet van een helling, of zichtbare kroonvlakken zijn directe signalen. Als er die dag al lawines zijn gevallen, is de kans groot dat er meer komen. Dat klinkt logisch, maar mensen kijken er soms overheen omdat ze gefocust zijn op hun eigen lijn.

Kijk ook naar de helling zelf. Holle hellingen, ook wel convexe overgangen genoemd, zijn gevaarlijker dan vlakke of bolle hellingen. Op een convexe overgang staat de sneeuw onder extra trek. Dat is precies de plek waar een lawineplaat breekt. Vermijd die zones, of ga er in elk geval niet als eerste overheen.

Windtransport is een ander aandachtspunt. Wind verplaatst sneeuw. Aan de lijzijde van een richel of kam liggen winddepots: dikke, harde platen die slecht hechten aan de onderliggende sneeuw. Die platen zijn de bron van veel plaatslawines. Je herkent ze aan de gladde, soms glanzende oppervlakte en aan het feit dat ze duidelijk dikker zijn dan de omliggende sneeuw.

Groepsdruk is een factor die je niet in de sneeuw ziet, maar die wel meeweegt. Als iedereen wil gaan, ga je mee. Dat is menselijk, maar gevaarlijk. Spreek van tevoren af wie de beslissingen neemt, en houd je daaraan. Een goed georganiseerde groep beslist op basis van informatie, niet op basis van enthousiasme.

Uitrusting die je altijd bij je hebt

  • LVS-apparaat (lawinepieper): draag het altijd aan het lichaam, niet in je rugzak. Zet het voor vertrek op zenden, controleer of iedereen dat gedaan heeft.
  • Sonde: minimaal 240 centimeter lang. Oefenen met opzetten gaat sneller dan je denkt, maar doe het thuis zodat je het niet voor het eerst doet als het moet.
  • Schop: een aluminium schop met een stevig blad. Plastic breekt te snel bij harde sneeuw. De schop is het zwaarste gereedschap bij een redding.
  • Airbag rugzak: nuttig bij oppervlaktelawines, minder effectief bij dieptesneeuwlawines. Geen vervanging voor LVS, sonde en schop.
  • Navigatiemiddelen: kaart, kompas, en een GPS of telefoon met offline kaart. Bij mist of sneeuwval is je oriëntatie snel weg.
  • Eerste hulp: verband, een nooddeken, pijnstillers. Klein en licht, maar onmisbaar als er iemand gewond is.

Controleer je uitrusting elke ochtend. Batterij van de LVS op minimaal 80 procent. Sonde in de hoes. Schop bereikbaar. Dat klinkt als een checklist voor vliegers, maar dat is precies het punt.

Veelgestelde vragen over lawineveiligheid

Hoe gevaarlijk is graad 3 op de lawineschaal?

Graad 3 betekent aanzienlijk gevaar. Op steile hellingen met de genoemde expositie en hoogte kunnen lawines makkelijk worden veroorzaakt, ook door één persoon. De meeste dodelijke lawineongevallen in de Alpen vinden plaats bij graad 3. Dat komt omdat graad 4 en 5 mensen afschrikt, maar graad 3 als beheersbaar wordt gezien. Dat is een misverstand.

Wat is een persistente zwakke laag en waarom is die zo gevaarlijk?

Een persistente zwakke laag is een laag van broze, slecht gehechte sneeuwkristallen die weken of maanden in het sneeuwpak kan blijven zitten. Nieuwe sneeuwval bedekt de laag, maar lost het probleem niet op. De laag wordt zwaarder belast en kan op een onverwacht moment bezwijken. Het gevaarlijke is dat de helling er van boven stabiel uitziet, terwijl er diep in het pak een tijdbom zit.

Moet ik een lawinecursus volgen als ik alleen op skipistes ski?

Op verzorgde skipistes is het risico op lawines minimaal. Pistewachten controleren de hellingen dagelijks en sprengen preventief. Zodra je echter buiten de piste komt, ook maar een paar meter, verandert de situatie. Een korte cursus lawineveiligheid is dan geen luxe maar een basisvereiste. Zeker als je met anderen meegaat die wel ervaring hebben, want dan is de groepsdruk om mee te gaan groot. Net zoals je in de bebouwde omgeving alert moet zijn op onverwachte bedreigingen, vraagt het berglandschap voortdurende waakzaamheid. Voor praktische adviezen over het herkennen en aanpakken van onverwachte problemen in je omgeving, kun je mieren bestrijden raadplegen.

Meer om te lezen